1941 – 1950 DÖNEMI   PARTI  ÇALISMALARI



TKP, 1940’li yillar kosullari içinde fasizmin yenilgisini bas veri olarak ele
almistir.Bu veriden hareketle, Türkiye’de de hakim iktidara karsi taktik, onun
fasizmle uzlasip uzlasmamasina göre belirleniyor.O yillarda belirlenen bu
taktigi Sefik Hüsnü birraporunda söyle anlatiyor:

“Hükümetin takip ettigi iç ve dis siyasetgözden geçirildi. Onu fasist telakki
etmek ve hakkinda tamamiyle menfi,muhalifbir hat takip etmek görüsü muvafik
görülmedi.Esasen bu hükümetin serbestticareti tahdit, fiyatlari siki kontrol
vesaire gibi tedbirleri ile garpdemokrasilerine tamamen dost bir siyaset
gütmesi hesabiyle, kendisinemütemadiyen hücum eden yerli fasist hareketine
müvazi bir duruma düsmekten vekabine çekilecek olursa o siradaki sartlarda
yerine Almanlara dost unsurlardantamamiyle fasist temayüllü  birhükümetin
geçmesi ve  harici siyasettebüsbütün  müttefik devletlerden yüzçevirmesi
muhakkak oldugundan, günün muayyen ve maddi sartlarina göre  ve sol
hareketten olgunlasmaktan çok  uzak bulunmasi dolayisiyla, inkilap
hareketiiçin Refik Saydam hükümetinin iktidarda kalmasi bütün ihtimallere
müreccahgörülmüstür.”

Fasizme karsi, bu genisce olusan cephe siyaseti çerçevesinde “Fasizme
ve Vurgunculuga Karsi Demokrat Mücadele Cephesi”nin kurulmasi
kararlastiriliyor.Bu cephe çalismasi ile TKP, anti-fasist egilimler içinde
olan gençler veaydinlarla bulusuyor. Örgüt bu kesimler içinde hizla büyümeye,
hatta legalalana yansiyan çalismalar gelistirmeye basliyor.Özellikle sanat ve
edebiyatcephesinde güçlü bir anti-fasist akim örgütleniyor.
             Bugenis cephe döneminde,TKP’nin 1940’li yillardaki
çalismalarinin agirlikmerkezinin isçi sinifindan orta siniflara, gençlik ve
aydinlara dogru kaydigisöylenebilir.Bu dönemde, artik legal planda da ses
vermeye baslayan TKP’yeyönelik tutuklamalar yapiliyor.1944’de Istanbul,
Ankara ve Karabük’te yüz kadarsolcu tutuklaniyor.Iskence yapiliyor.Zihni
Anadol bu dönemde tutuklananlardanbiridir. Ayrica Üniversite çevresinde
kurulmus olan Ileri Gençlik Birligi’nekarsi da tutuklamalar basliyor.Sefik
Hüsnü’nün raporuna göre Kayseri ve bazisehirlerde isçiler arasinda
tutuklamalar yapiliyor.
          Fakat yapilan bututuklamalara ragmen gençlik ve aydinlar arasinda
sol ve anti-fasist fikirleryayilmistir.Demokrat kesimlerin muhalefetiyle de
birlesen bu hareket, legal planda Nazim Hikmet’in serbest
birakilmasikampanyasi çerçevesinde etkili çikislar yapti.Bu dönemde iktidar
partisi olanCHP, anti komünist sag kesimin galeyanlarini örgütleyerek
yanitveriyor.Sertel’lerin çikardigi Tan gazetesinin tahrip edilmesi olayi,
döneminiktidar partisinin bir düzenlemesi olarak sahneye konmustur.

TSEKP   VE    TSP’NIN  LEGAL  OLARAK  KURULUSU

      1940’larin ortalarindafasizmin yenilgiye ugramasiyla birlikte
Türkiye’de de çok partili düzene geçmehazirliklari baslar.Ard arda yeni
partiler kurulur.Bu dönemde solcular,devrimciler de legale çikmak için
hazirliklara baslarlar.Artik legal platformda mücadele edecek  bir parti
düsünülmektedir.Ancak  legal parti kurulmasi sirasinda  bir takim
ayriliklarbasgösterir.Baslangiçta, Esat Adil Müsteceplioglu’nun baskanliginda
birpartinin kurulmasina Sefik Hüsnü de taraftar olmustur.Ancak daha
sonraanlasmazliklar çikar ve Sefik Hüsnü kendisinin baskani oldugu Türkiye
SosyalistEmekçi Köylü Partisi’ni kurar.
     O dönemde yasanmis olanlarifarkli kisilerin,partililerin anlatimindan
aktaralim.Patriyot Hayati(Tözün),1922 Makedonya dogumlu,aristokrat kökenli
bir aileden gelmektedir.Kendianltimiyla, daha ortaokul yillarindan itibaren
solculuga ilgi duymus,marksizmeilgi duymus ve genç yasta partili
olmustur.1951 TKP davasinda hücre sekreteriolmaktan bes yil ceza almis, 18 ay
da Nigde’ye sürgün gitmistir.PatriyotHayati, 1946’daki TSP ve TSEKP
ayiriminin nedenlerini söyle anlatiyor:“Baslangiçta S. Hüsnü illegalden çikip
ayri bir parti kurma yanlisidegildi.Hatta TSP’sini Esat Adil’in kurmasinda
mutabiktilar.Fakat Esat Adilbüyüklük taslamaya baslayinca bunu yapmaya mecbur
kaldi.Esat Adil’in çevresini,çesitli nedenlerle TKP disina düsmüs ve TKP’ye
kinleri olan sahislarsarmisti.Iste bu TKP’ye kizgin olanlar bir klik ve örgüt
olarak TSP’detoplanmislardi.”(Milliyet Gazetesi, “Eski Tüfek” Sosyalistler
Yazi Dizisi, 9Ekim 1988).Bu kligin içerisinde muhtemelen,Sari
Mustafa(Börklüce),HüsamettinÖzdogu,Ibrahim Topçuoglu,Hamdi Samilof(Alev)
gibiler kastediliyordu.Ama onlarda kendilerini Mustafa Suphi’ci ilk kadronun
son temsilcileri olarakgörüyorlardi.
          Bu dönemdeki ayrimlarlailgili olarak Rasih Nuri Ileri de söyle
anlatiyor: “Dr. Sefik Hüsnü o siralardaher zaman içtenlikle taraftari oldugu
legal çalisma olanaklarinizorlamaktadir.Dr. önce Esat Adil ve Cami Baykurt’un
bir sosyalist partikurmasini,Suphi Nuri Ileri’nin de parti gazetesi
çikarmasini öngörmüs,fakatliderlik tutkulari ve ‘icazetli
sosyalizm’özentileri bir süre sonra bölücü biretki dogurmustur.Bunun üzerine
Sefik Hüsnü kendisinin de katilacagi bir partikurmak üzere temaslara
geçmis,Prof. Sadrettin Celal Antel,Cami Baykurt,Zekeriyave Sabiha Sertel’den
olumsuz yanit almistir.Buna ragmen Sosyalist Partisi’ninbölücü durumuna son
vermek ve onun otuz yillik birikime konup saptirmasiniönlemek için Dr. Sefik
Hüsnü Türkiye Sosyalist Emekçi Köylü Partisi’ni kurdu(20.6.1946).” (Aydinlik
Sosyalist Dergi,Sayi:7,Mayis 1969).
          Hüsamettin Özdogu ise ogünlerde yazdigi bir mektupta Sefik Hüsnü
ve arkadaslarini suçlayarak ayriliginnedenlerini söyle anlatiyordu: “Onlar
birkaç kisiden baska, kimsenindevrimciligine inanmayacak kadar kötü bir
zihniyetin pençesinekapilmislardi.Bunlar devrimcilikteki tekelciliklerinde o
kadar ilerigitmislerdir ki, sonunda bunu iddia ederken gülünç duruma düsmüs
bulunuyorlar.”
           Emin Sakun’unanlattiklarina göre ise bu iki parti bütün
ayriliklarina ragmen birlesmeyigerçeklestirmek üzereydiler.Tam o sirada
tutuklamalar olmus ve bu iki parti dekapatilmislardi.Alti ay kadar süren
legal çalismalar sirasinda her iki partininde önemli kitlesel güç
topladiklari anlasiliyor. TSEKP’nin bu kisa dönemdekiörgütlenmesini Rasih
Nuri Ileri söyle anlatiyor: “Üç aylik bir kurulusdöneminden sonra teskilat
çig gibi gelismeye basladi.Onüç ilde teskilatkuruldu.Yalnizca Istanbul’da
10.000 isçi partiye katildi.”1946 yilinin sonundaiki parti de kapatiliyor ve
yöneticileri tutuklaniyor.TSEKP yöneticileri mahkumoluyor.TSP yöneticileri
ise yargilanmalari sonucunda beraat ediyorlar.


Nazim Çelik