TKP TARIHI-I

TKP’NIN KURULUSU

Bu sayfadaki yazilarimizda parti arsivinden, elimizde olan kaynaklardan ve parti tarihi üzerine yazilmis çesitli kitap ve makalelerden yararlandik.

NAZIM ÇELIK

TKP tarihini yazmaktaki esas güçlük, eldeki yazili, orijinal dokümanlarin kisitli olmasidir. Bugüne ulasan kaynaklarin ve bilgilerin yeterli olmamasi, TKP tarihini yeterince aydinlatmayi engellemektedir.

Ama bütün bu güçlüklere ragmen Parti Tarihini elimizdeki olanaklar ve bilgiler çerçevesinde yazmayi görev edindik.

TKP tarihini ele alirken, 1920 Bakü Kongresi’ nden önceki örgütsel çalismalari içeren dönemden baslamak daha dogru olacaktir.

Mustafa Suphi Fransa’ dan yurda döndükten sonra aktif bir sekilde çalismalara basladi. 1912’de ‘’Milli Anayasacilar’’ adli bir gurup kurdu ve Ifham gazetesini çikardi. Bu gazetede, Jön Türk hükümetlerinin gerçek yüzünü gösterdi. Balkan savaslarini protesto etti. Bu nedenle M. Suphi 1913’de tutuklandi. 15 yil sürgün cezasi verildi.

M. Suphi, sürüldügü Sinop kalesinden 1914 yilinin basinda kaçti ve bir kayikla Rusya’ya geçti. I. Dünya Savasi’na Osmanli Devleti Almanya’nin saflarinda katilinca, M. Suphi, düsman devletin vatandasi olarak, Batum’da tutuklandi. Binlerce Türk savas tutsagi ile Ural’a gönderildi. Ural fabrikalarinda isçi olarak çalisan M. Suphi, bazi arkadaslariyla birlikte ideolojik çalismalar yapiyordu. Örgütlenme çalismalari yürütüyordu. Bu örgütlenme çalismalari, ileride TKP’nin kurulusunda önemli bir rol oynayacak ve TKP’nin Rusya parçasini olusturacaktir.

Türkiye topraklarinda ilk komünist guruplar, küçük örgütler olarak 1918’de ortaya çikti. O dönemde Osmanli, savasta yenik düsen saftaydi. Ordular dagildi, istanbul hükümeti teslim oldu. Emperyalist ordular ülke topraklarini isgale basladilar.

Iste tam o günlerde, Istanbul’da komünist örgütlenmeler savasa girdi. Bu örgütlerden birisi, o zamanki Halkali Ziraat Okulu’nda kurulmustu. Bu hücre, ikisi usta 4 isçi tarafindan kurulmustur. Bunlardan biri, okulun demirci ustasi olan, Bolsevik Ivan’di. Savas sirasinda Rus ordusundan kaçmis. Okuldaki ögrenciler tarafindan çok sevilirdi. Ikinci isçi, torna ustasi Ahmet’ ti. Tersane ve Tophane fabrikalarinda çalismis, savas sirasinda Almanya’ ya usta isçilik için gönderilmis. Orada devrimci isçilerle birlikte çalismis, dostluk kurmustur. Bu gurubun yöneticisi okul ögretmenlerinden biriydi.

Bu gurup, Ahmet ustanin Kadirga’daki evinde 30 Ekim 1918’de toplandi. Toplantida alinan kararla, halka, isçilere, emekçilere çagri mahiyetinde bir duyuru çikartildi. Halki birlik olmaya, emperyalist ordulara karsi savasmaya çagirdilar. Rusya’da basariya ulasan sosyalist devrimi kutladilar.

Bu gurup uzun süre devam edemedi. Bu örgütün bazi üyeleri polis tarafindan tutuklandi. Digerleri de Anadolu’ya geçip cepheye gittiler.

Bunun ardindan, Istanbul’da birçok yerde komünist örgütler olusturuldu. Bunlar Kumkapi-Kadirga, Galata-Yagkapani, Haliç-Kasimpasa semtlerindeydi.

1919’da kuruculari arasinda Ethem Nejat’in da bulundugu Isçi Çiftçi Sosyalist Partisi kuruldu. Bu partinin kurulusunda, Almanya’dan dönen isçilerin aktif rolü vardir. I. Dünya Savasi sirasinda Almanya’ya 3 bin civarinda isçi gönderilmisti. Bu isçilerin çogu Almanya’da ayaklanan Spartakistlere katilmislar, Hamburg’da, Berlin’de barikatlarda, ellerinde silahla dövüsmüslerdir.

Istanbul örgütünün yani sira Anadolu’da da komünistlerin çalismalari sonucunda örgütler olusturuldu. Zonguldak, Eregli, Trabzon, Rize örgütleri bunlar arasindadir. 1919-1920 yillarinda Eskisehir, Samsun, Sivas, Erzurum örgütleri iyice gelisti.

14 Temmuz 1920’de Ankara’da Türkiye Halk Komünist Partisi resmen kuruldu. Kurucularin basinda Salih Hacioglu, Affan Hikmet yoldaslar vardi. Emek ve Yeni Hayat isimli parti yayin organlari çikartilmaktaydi.

O dönemde burjuvazi, halk arasinda hizla yayilan komünizm ülküsünü engellemek, isçi sinifini aldatmak, kendisinin “Sovyet dostu” oldugunu göstermek çabasiyla sahte bir “komünist partisi” kurdu. Parti kuruculugunda, Yunus Nadi, Tevfik Rüstü Aras gibi birtakim burjuva politikacilarindan yararlandi. M. Kemal de bu partinin üyesi oldu.

Salih Hacioglu’larin kurduklari partiye Halk Komünist Partisi adinin verilmesi rastgele olmamistir. Buradaki “halk” sözcügü, M.Kemal’lerin kurdugu partiden ayirdedilmesi için bilinçli olarak eklenmistir.

Sahte komünist partisi tarafindan, Tevfik Rüstü Aras ve birkaç kisi daha, delege olarak Moskova ’ya, Komintern’in kongresine gönderildiler. Fakat, Komintern bu oyunu kabul etmedi, bu delegeleri kongreye almadi.

Türkiye Halk Komünist Partisi, Anadolu’daki 12 komünist örgütünün birligi ile olusturuldu. Sivas, Ankara, Kayseri, Eskisehir, Kastamonu, Bolu, Konya, Samsun ve digerleri. istanbul örgütü, isgal güçlerinin agir baskisi altinda çalisiyordu. Isgal güçlerinin denetimini atlatip Ankara’ya gelemedi. Ankara’da Komünist Partisi açik, legal olarak kuruldu. Halk Komünist Partisi kurulduktan hemen sonra, “isçilere, köylülere, askerlere, sehir halkina” bir çagrida bulundu. Bu amaçla çikarilan duyuruda, komünist partisinin programi, görevleri, amaci halka anlatiliyordu. Ülkeyi isgal eden emperyalistlere, onlarin kiraladigi Yunan kralinin ordularina karsi, düsmanlarla isbirligi yapan hainlere karsi, “halife ordusuna”, Anzavurculara karsi Türkiye halkinin yigit ogullari, kizlari savasa çagriliyorlardi. Parti, ilk kez, “tek cephe” düsüncesini ortaya atiyor, bir halk ordusu kurulmasini istiyor, ulusal kurtulus savasini sinif açisindan degerlendiriyor ve bu savasi elde silah desteklemek gerektigini söylüyordu.

TKP’nin Merkez Komitesi Ankara’da, Karaoglan çarsisinda, tahta bir yapinin üst katina yerlesmisti.

Halka yapilan çagrida partinin yakin ve uzak amaçlari siralanmisti. Yurdu düsmanlardan temizlemek, gündemin en basinda yer aliyordu. Bunun yani sira, gerçek demokratik bir düzen, gerçek bir halk hükümeti, bagimsiz bir devlet, devrimci bir rejim kurulmasi isteniyordu. Çagri, kesin ve net bir belgiyle bitiyordu:“THKP’nin hedefi Türkiye’de sosyalizmi kurmaktir.”

Partinin kuruldugu gün, TKP’ nin yalnizca Anadolu’da, aktif 500 üyesi vardi. Ankara’da, yalnizca silah fabrikalarinda 85 üyeli bir örgütü, komitesi vardi.

Buraya kadar özetledigimiz gelismelerden de izlendigi gibi, TKP’nin gelismesi üç koldan olmustur: istanbul örgütü, Ankara örgütü ve basinda Mustafa Suphi’nin oldugu, Rusya’daki siyasal göçmenlerden kurulan örgüt.

Bu örgütleri tek çati altinda toplamak, tek merkeze baglamak gerekiyordu. Parti, kongresini Ankara’da yapmak istiyordu. Ankara hükümeti buna izin vermedi, kongrenin yapilmasina engel oldu. Bunun üzerine, Azerbeycan Sovyet Cumhuriyeti hükümeti kongrenin Bakü’de toplanmasini, büyük bir konukseverlikle kabul etti.